ATROF-MUHIT OB’EKTLARI TARKIBIDAGI RUX VA QOʻRGʻOSHIN IONLARINI IMMOBILLANGAN SULFARSAZEN AZOREAGENTI BILAN ANIQLASHNING SORBTSION-SPEKTROSKOPIK USULLARINI ISHLAB CHIQISH

11.00.05 – Atrof-muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish Kimyo fanlari boʻyicha falsafa doktori (PhD) ilmiy darajasini olish uchun yozilgan DISSERTATSIYA

Автор
ERMATOVA AZODA ABDUXOLIQOVNA
Год
2023
  • 40 UZS

Оглавление диссертации

Kirish………………………………………………………... 6
I. BOB. EKOLOGIK OMIL SIFATIDA OGʻIR METALL
IONLARINI ODAM ORGANIZMIGA VA ATROF
MUHITGA TA’SIRI VA RUX, QOʻRGʻOSHIN
IONLARINI ANIQLASH USULLARI…………………
11
1.1-§.
1.2-§.
1.3-§.
Qoʻrgʻoshin ionini atrof-muhit ob’ektlarida aniqlash
xususiyatlari…………………………………………………. 11
Rux ionining atrof-muhit ob’ektlarida aniqlash xususiyatlari... 17
Rux va qoʻrgʻoshinni fizik-kimyoviy aniqlash usullari
tahlili………………………………………………………… 21
I BOB boʻyicha xulosa………………………………..
31
II. BOB. RUX VA QOʻRGʻOSHIN IONLARINI ANIQLASH
USLUBLARI,
ISHLATILGAN
ASBOBLAR,
MATERIALLAR, REAKTIVLAR……………………..… 32
2.1-§.
2.2-§.
2.3-§.
Eksperiment ishlarida foydalaniladigan jihozlar,moddalar,
reaktivlar…………………………………………………….. 32
Eritmalarni tayyorlash standartlash uslublari………………...
35
Rux (II) va qoʻrgʻoshin (II) ionlarini turli xil aniqlash
uslublari……………………………………………………… 37
2.4-§.
2.5-§.
2.6-§.
2.7-§.
PPA-1 va CMA-1 tolalariga (4-((4-(3-(2-arsono-4
nitrofenil)triaz-2-enil)fenil)diazenil)benzosulfo
natriy
reagentini immobillash usuli………………………………… 38
Rux (II) va qoʻrgʻoshin (II) ionlarini (4-((4-(3-(2-arsono-4
nitrofenil)triaz-2-enil)fenil)diazenil)benzosulfo
natriy
reagenti bilan kompleks hosil boʻlish konstantalarini
hisoblash……………………………………………………... 41
Olingan natijalarni hisoblash va qayta ishlash usullari……… 42
Zn (II), Pb (II) ionlarining polimer sorbentlari bilan
sorbtsiyalanish jarayonining selektivligi........................... …...
II BOB BOʻYICHA XULOSA
III. BOB. ORGANIK
REAGENTLARNI
TOLALARGA
43
46
IMMOBILLASHNING OPTIMAL SHAROITLARINI
TANLASH………………………………………………….. 47
3.1-§.
3.1.1
3.1.2
2
(4-((4-(3-(2-arsano-4-nitrofeniltriaz-2-enil)fenil)diazenil)
benzosulfo natriy reagentini PPA-1 va CMA-1 tolasiga
immobillanish va kompleks hosil boʻlishning optimal toʻlqin
uzunligini tanlash……………………………………………. 47
(4-((4-(3-(2-arsano-4-nitrofeniltriaz-2-enil)fenil)diazenil)
benzosulfo natriy reagentini PPA-1 va SMA-1 tolasiga
immobillanish va kompleks hosil boʻlishining optimal toʻlqin
uzunligini darajasiga bufer eritmaning ta’siri………………...
(4-((4-(3-(2-arsano-4-nitrofeniltriaz -2-enil)fenil)diazenil)
50
benzosulfo natriy reagentini immobillashda immobillanishga 52
3

muhit kislotaligining ta’sir…………………………………...
3.2-§. Rux (II) va qoʻrgʻoshin(II) ionlarini (4-((4-(3-(2-arsono-4
nitrofeniltria 3-2-enil)fenil)diazenil) benzosulfo natriy
reagenti bilan hosil qilgan komplekslarining spektral
tavsiflari……………………………………………………... 53
3.2.1 (4-((4-(3-(2-arsano-4-nitrofeniltriaz-2-enil)fenil)diazenil)
benzosulfo natriy reagentini immobillashning optimal vaqtini
aniqlash……………………………………………………… 53
3.2.2 Komponentlarning quyilish tartibining immobillanishga
ta’siri………………………………………………………… 54
3.2.3 PPA-1 va SMA-1 tolasini (4-((4-(3-(2-arsano-4
nitrofeniltriaz-2-enil)fenil)diazenil) benzosulfo natriy reagenti
yordamida immobillashda optimal konsentratsiya
tanlash……………………………………………………….. 55
3.2.4 (4-((4-(3-(2-arsano-4-nitrofeniltriaz-2-enil)fenil)diazenil)
benzosulfo natriy reagenti miqdorini immobillanishga ta’siri.. 56
3.2.5 Ostromislenskiy -Job usulida olingan natijalar. Sorbsiya va
desorbsiya……………………………………………………. 58
3.3-§. PPA-1 va SMA-1 tolasiga immobillangan (4-((4-(3-(2-arsano
4-nitrofeniltriaz-2-enil)fenil)diazenil) benzosulfo natriy
reagentini rux va qoʻrgʻoshin bilan xosil qilgan
komplekslarning IQ-spektrlari………………………………. 63
3.3.1 Rentgen-fluorestsent analiz usulida olingan immobillangan
sorbentlarni tahlillari………………………………………… 67
3.3.2 Raqobatbardoshligini oʻrganish……………………………... 70
3.3.3 Immobillangan (4-((4-(3-(2-arsano-4-nitrofeniltriaz-2
enil)fenil)diazenil) benzosulfo natriy reagenti bilan
qoʻrgʻoshin (II) ionlarini begona ionlar ishtirokida aniqlash… 72
III BOB BOʻYICHA XULOSA……………………………... 74
IV. BOB. ATROF-MUHIT OB’EKTLARI (SIRDARYO
VILOYATI DOʻSTLIK VA JANUBIY MIRZACHOʻL
KANALLARINING SUVINI OQIB KELISH
MANBAASINI ANIQLASH VA TAXLILI ASOSIDA )
RUX(II) VA QOʻRGʻOSHIN(II) IONLARINI
ANIQLASHNING SORBTSION SPEKTROSKOPIK
USULI YORDAMIDA MONITORING QILISH………… 75
4.1-§. Tabiiy suvni tahlil qilish uchun optimal sharoitlarda ishlab
chiqilgan metodikani qoʻllash……………………………….. 75
4.2-§. Rux (II) ionlarini immobillangan (4-((4-(3-(2-arsono-4
nitrofeniltriaz-2-enil)fenil)diazenil) benzosulfo natriy reagenti
bilan sun’iy aralashmalar tarkibidan aniqlash…….. 78
4.3-§. Qoʻrgʻoshin (II) ionlarini immobillangan (4-((4-(3-(2-arsono
4-nitrofeniltriaz-2-enil)fenil)diazenil) benzosulfo natriy
reagenti bilan sun’iy aralashmalar tarkibidan

79

4

aniqlash………………………………………………………

4.4-§. Rux va qoʻrgʻoshin ionlarini tabiiy ob’ektlardan aniqlash . 80
4.4.1-§. Qoʻrgʻoshin ionlarini tabiiy ob’ektlar tarkibidan
qoʻshimchalar qoʻshish usuli bilan aniqlash…………………. 80

4.5-§. Olmaliq zavod chiqundi suvi va Doʻstlik hamda Janubiy
Mirzachoʻl kanallari suvi tarkibida rux va qoʻrgʻoshin ionlari
immobillangan (4-((4-(3-(2-arsono-4-nitrofeniltria 3-2
enil)fenil)diazenil) benzosulfo natriy reagenti bilan
ifloslanishini monitoringini oʻtkazish.……………………... 87

4.5.1 Doʻstlik va Janubiy Mirzachoʻl kanallarining umumiy tavsifi ....................... 87
4.5.2 Olmaliq zavodi chiqindi suvi tarkibidagi rux va qoʻrgʻoshin
bilan ifloslanishini aniqlash va monitoring oʻtkazish……….. 89
4.5.3

Sirdaryo viloyati tuproqlaridagi ogʻir metallari (Zn(II),Pb(II))
bilan ifloslanishi monitoringi………………………………... 91
4.5.4 Statik sharoitda polimerdan rux (II) ionining desorbsiyasini
o'rganish……………………………………………………...
99

4.5.5 Tadqiqot natijalarining iqtisodiy samaradorligi va ekologik
xavfsizligini hisoblash……………………………………….. 101
IV BOB BOʻYICHA XULOSA…………………………….. 102
XULOSA………………………………………………………………… 104
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROʻYHATI……………….… 105
ILOVALAR……………………………………………………………… 121 

Модули для Opencart 2, Опенкарт 3