СТАЦИОНАР ВА НОСТАЦИОНАР ОҚИМЛАРДАГИ ДЕФОРМАЦИЯЛАНАДИГАН ЙИРИК ЎЗАНЛАРНИ ПРОГНОЗЛАШ

СТАЦИОНАР ВА НОСТАЦИОНАР ОҚИМЛАРДАГИ
ДЕФОРМАЦИЯЛАНАДИГАН ЙИРИК ЎЗАНЛАРНИ ПРОГНОЗЛАШ

Автор
ЭШЕВ СОБИР САМАТОВИЧ
Год
2018
  • 80 000 UZS

Оглавление диссертации
КИРИШ (докторлик диссертацияси аннотацияси) 7
I. ЙИРИК ОЧИҚ ЎЗАНЛАРДАГИ СУВ ОҚИМИНИНГ
СТАЦИОНАР ВА НОСТАЦИОНАР ШАРОИТЛАРИДА
ДЕФОРМАЦИЯ МУАММОЛАРИНИНГ
ЎРГАНИЛГАНЛИГИНИ ТАҲЛИЛИ
..........................
18
1.1. Каналларда сув оқимининг ювмаслик тезликларини
ўрнатишга доир илмий ишларнинг таҳлили.......................
18
1.2. Сув оқимининг стационар гидравлик шароитларидаги
оқизиқлар транспортини аниқлашнинг мавжуд усуллари ....
23
1.3. Йирик очиқ сув ўзанлардаги шамол тўлқинларининг
генерацияси............................................................................
28
1.4. Ностационар оқим шароитидаги деформацияланадиган
ўзанларда ювилиш бошланишининг мавжуд моделлари....
36
1.5. Ностационар оқим шароитида оқизиқлар транспортининг
моделлари................................................................................
41
I-боб бўйича хулосалар.......................................................... 46
II. СТАЦИОНАР ВА НОСТАЦИОНАР ОҚИМ
ШАРОИТЛАРИДА БЎЛГАН ОЧИҚ СУВ
ЎЗАНЛАРИДАГИ ДЕФОРМАЦИЯ ЖАРАЁНЛАРИНИ
НАЗАРИЙ АСОСЛАШ
........................................................
48
2.1. Чекланган жадаллашиш ҳолатидаги ўзан оқимида
тўлқинларнинг содир бўлиши ..............................................
48
2.2. Оқим ва сиртқи тўлқинларнинг ўзаро таъсирлари ҳисобга
олинганда грунтли йирик ўзан оқизиқларининг ҳаракатини
бошланиши.............................................................................
57
2.3. Туб оқизиқларнинг гранулометрик таркиби ва уларнинг
ҳаракат бошланиш шароитига таъсири................................
64
2.4. Ностационар турбулент оқимнинг чегаравий қаламидаги


3

ишқаланиш параметрини ҳисоблаш...................................... 70
2.5. Тўлқинли оқим шароитидаги грунтли йирик ўзанларда туб
ости оқизиқлар ҳаракати бошланишини ҳисоби..................
74
2-боб бўйича хулосалар........................................................ 79
III. ДЕФОРМАЦИЯЛАНАДИГАН ГРУНТЛИ ОЧИҚ
ЎЗАНЛАРДА ЭКСПЕРИМЕНТАЛ
ТАДҚИҚОТЛАРНИ ЎТКАЗИШ МЕТОДИКАСИ
..........
80
3.1. Грунтли каналларда ўзанларни шакллантирувчи
жараѐнларни физик моделлаштириш ...................................
80
3.2. Гидравлик стенднинг тузилиши ҳамда оқим ва ўзаннинг
гидравлик характеристикаларини ўлчаш услублари...............
83
3.3. Каналларнинг туби ва қияликларини стационар ва
ностационар оқим шароитларида тадқиқот қилиш бўйича
лаборатория тажрибаларини ўтказиш усуллари ......................
86
3.4. Сув оқимининг стационар ва ностационар шароитларида
канал оқизиқлар транспорти ва кўндаланг кесимларини
экспериментал тадқиқотлаш натижалари ..............................
89
3.5. Натура шароитидаги тадқиқотлар........................................ 92
III боб бўйича хулосалар....................................................... 99
IV. ГРУНТЛИ ЙИРИК ОЧИҚ ЎЗАНЛАРНИНГ
СТАЦИОНАР СУВ ОҚИМИ ШАРОИТЛАРИДА
СОДИР БЎЛАДИГАН ДЕФОРМАЦИЯЛАРНИ
ПРОГНОЗЛАШ
.....................................................................
101
4.1. Боғланган грунтлар физик-механик кўрсаткичларини
ўрнатиш бўйича лаборатория тадқиқотлари.....................
101
4.2. Шўрланган боғланган грунтлар физик-механик
кўрсаткичларини ўрнатиш бўйича лаборатория
тадқиқотлари................................................................................
106
4.3. Боғланмаган грунтларда ѐтадиган трапеция шаклидаги


4

каналларда сув оқимининг ювмаслик тезликларини
экспериментал тадқиқотлаш...................................................
110
4.4. Боғланган грунтларда ѐтадиган трапеция шаклли
каналларда сув оқимининг ювмаслик тезликларини
экспериментал тадқиқотлаш....................................................
116
4.5. Шўрланган грунтларда ѐтадиган трапеция шаклидаги
каналларда сув оқимининг ювмаслик тезликларини
экспериментал тадқиқотлаш...................................................
121
4.6. Грунтли йирик каналлардаги сув оқимининг энини ва
ўртача чуқурлигини аниқлаш ...............................................
125
4.7. Каналларнинг ѐн томон қияликларини мустаҳкамлиги ва
тубини гидравлик қаршилигини ҳисоби................................
130
4.8. Сув оқимининг стационар ҳолатида бўлган грунтли йирик
каналлардаги оқизиқлар транспортини ҳисоблаш ..................
135
IV боб бўйича хулосалар....................................................... 139
V. ГРУНТЛИ ЙИРИК ОЧИҚ ЎЗАНЛАРНИНГ
НОСТАЦИОНАР СУВ ОҚИМИ ШАРОИТЛАРИДА
СОДИР БЎЛАДИГАН ДЕФОРМАЦИЯЛАРИНИ
ПРОГНОЗЛАШ
......................................................................
141
5.1. Грунтли йирик очиқ ўзанларнинг ностационар сув оқими
шароитларида содир бўладиган туб ости рифелларини
тадқиқотлаш .........................................................................
141
5.1.1. Грунтли йирик очиқ ўзанларнинг тўлқинли оқим
шароитларида туб ости рифелларининг параметрларини
ҳисоби.....................................................................................
141
5.1.2. Грунтли йирик каналларнинг ностационар (тўлқин+оқим)
оқим шароитларида туб ости рифелларининг ўлчамларини
ҳисоби ....................................................................................
147
5.2. Грунтли йирик каналларнинг ностационар сув оқими


5

шароитларида туб ости оқизиқларининг транспортини
тадқиқотлаш ..........................................................................
148
5.2.1. Грунтли йирик каналларнинг тўлқинли сув оқими
шароитларида туб ости оқизиқларининг транспортини
экспериментал тадқиқотлаш..................................................
149
5.2.2. Йирик грунтли каналларнинг оқизиқлар билан тўйинган
ностационар оқимида оқизиқлар транспортини
экспериментал тадқиқотлаш .................................................
153
5.2.3. Грунтли йирик каналларнинг тиниқ ностационар оқим
шароитларида оқизиқлар транспортини тадқиқотлаш .......
155
5.3. Грунтли йирик каналларнинг ностационар сув оқим
шароитларида кўндаланг кесимининг динамик
мустаҳкамлигини тадқиқотлаш..............................................
159
5.4. Оқимга тўлқиннинг қўйилишида канал ѐн томони
қияликларининг мустаҳкамлигини прогнозлаш...................
168
V боб бўйича хулосалар........................................................ 170
VI. ГРУНТЛИ ЎЗАНЛАР ДЕФОРМАЦИЯЛАРИНИНГ
ҲИСОБИ УЧУН ИШЛАБ ЧИҚИЛГАН
УСУЛЛАРНИНГ РЕАЛОБЪЕКТЛАР ВА
МАСАЛАЛАРДА ҚЎЛЛАНИЛИШИ
................................
172
6.1. Сув оқиб ўтадиган Кама сув омборидан газ ўтказгич қувур
ўтишида шамол тўлқинларининг ҳисоби..............................
172
6.1.1. Тадқиқотланадиган участкадаги шамол тўлқинларининг
параметрларини ҳисоблаш....................................................
172
6.1.2. Тадқиқотланадиган участкадаги туб оқизиқларнинг
гранулометриктаркиби ва унинг ҳаракат бошланиш шартига
таъсири....................................................................................
175
6.1.3. Ностационар оқим остидаги муаллақ оқизиқлар


6

концентрациясини ҳисоблаш алгоритми................................... 179
6.2. Йирик грунтли каналларнинг стационар сув оқим
шароитида деформациясини прогнозлаш .............................
184
6.2.1. Ҳар хил грунтларда ѐтадиган трапеция шаклидаги каналлар
сув оқимининг ювмаслик тезликларини ҳисоблаш ................
184
6.2.2. Каналнинг эни, чуқурлиги ва гидравлик қаршилигини
аниқлаш.....................................................................................
186
6.2.3. Грунтли йирик каналларнинг стационар сув оқимининг
шароитида оқизиқлар транспортини ҳисоблаш......................
189
6.2.4. Канал морфометрияси ҳисоби............................................... 190
6.3. Грунтли йирик каналларнинг сув оқимининг ностационар
шароитида деформациясини гидравлик прогнозлаш
методикаси..............................................................................
191
6.3.1. Йирик каналларда шамол тўлқинларининг ҳисоби.............. 191
6.3.2. Тўлқинли оқимлар шароитида туб ости оқизиқлар ҳаракати
бошланишининг критик шартини ва туб ости
рифелларининг параметрларини ҳисоблаш..........................
195
6.3.3. Оқимга тўлқинлар қўйилган шароитларда оқизиқлар
транспортининг ҳисоби...........................................................
197
6.3.4. Шамол тўлқинларининг таъсири шароитларида бўлган
йирик грунтли канал кўндаланг кесимларининг динамик
мустаҳкамлигини ҳисоблаш алгоритми.................................
198
6-боб бўйича хулосалар......................................................... 200
ХУЛОСА................................................................................ 201
ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ.............. 204
ИЛОВАЛАР............................................................................ 231



Модули для Opencart 2, Опенкарт 3